Χρειάζονται οι μαθητές εξετάσεις για να μάθουν;

Πρόσφατα στο μάθημα της χημείας, κάποιος είπε ότι το μάθημα ήταν χαλαρό. Ένας συμμαθητής απάντησε «Ναι, έτσι μου αρέσει» και πρόσθεσε «Ε, να μην είχαμε και εξετάσεις όμως». Ο καθηγητής γέλασε και είπε «Ναι, για να τεμπελιάζετε όλη μέρα».

Αυτή την ιδέα την ακούω σε όλη μου τη ζωή στην Ελλάδα: αν βγάλεις τις εξετάσεις, οι μαθητές σταματούν να μαθαίνουν. Δεν μου φάνηκε ποτέ σωστή, οπότε κοίταξα τα νούμερα.

Δύο πολύ διαφορετικά συστήματα

Στη Σουηδία οι μαθητές δεν παίρνουν βαθμούς μέχρι την 6η τάξη και δεν υπάρχουν πανεθνικές εισαγωγικές εξετάσεις για το πανεπιστήμιο. Η εισαγωγή εξαρτάται κυρίως από τους βαθμούς του σχολείου, με ένα προαιρετικό τεστ εισαγωγής. Έχουν πάντως εθνικά τεστ στην 3η, την 6η και την 9η τάξη, άρα δεν είναι χώρα χωρίς εξετάσεις. Απλά δεν κρεμάνε όλο το σύστημα από μία.

Στην Ελλάδα, για τους περισσότερους μαθητές, το λύκειο χτίζεται γύρω από τις Πανελλήνιες: λίγα διαγωνίσματα τον Ιούνιο που κρίνουν το μέλλον σου. Εγώ δεν δίνω Πανελλήνιες, δίνω IAL, αλλά βλέπω πόσο βαθιά πάει αυτή η λογική.

Τι δείχνουν τα νούμερα

- Κατανόηση κειμένου (PISA 2025): Σουηδία 466, Ελλάδα 423, μέσος όρος ΟΟΣΑ 461. Το PISA θεωρεί ότι περίπου 20 μονάδες ισοδυναμούν με μία σχολική χρονιά, άρα η διαφορά είναι σχεδόν δύο χρόνια.

- Μαθηματικά: σχεδόν ένας στους δύο Έλληνες 15χρονους είναι κάτω από το βασικό επίπεδο, και η Ελλάδα είναι κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ σε μαθηματικά, κατανόηση κειμένου και φυσικές επιστήμες.

- Δημιουργική σκέψη (PISA 2022, πρώτη φορά που μετρήθηκε): η Ελλάδα πήρε 27 στα 60, ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ ήταν 33. Η Φινλανδία, άλλη σκανδιναβική χώρα, πήρε 36.

- Καινοτομία (Global Innovation Index 2025): η Σουηδία είναι 2η στις 139 χώρες. Η Ελλάδα είναι 42η.

- Βιώσιμη ανάπτυξη (SDG Index 2025): η Σουηδία είναι 2η στον κόσμο. Η Ελλάδα είναι 28η στην Ευρώπη.

Τι δεν αποδεικνύουν

Το σχολείο δεν είναι ο μοναδικός λόγος για τίποτα από αυτά. Η οικονομία, οι θεσμοί και η χρηματοδότηση παίζουν μεγάλο ρόλο, και δεν λέω ότι αν καταργήσεις τις εξετάσεις φτιάχνεις καλύτερη χώρα.

Η Σουηδία έχει κι αυτή τα προβλήματά της. Από το 2022 στο 2025 οι βαθμολογίες της έπεσαν κατά 21 μονάδες στην κατανόηση κειμένου και 18 στα μαθηματικά, και πλέον βρίσκεται περίπου στον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Άρα η Σουηδία δεν είναι πρότυπο προς αντιγραφή.

Το σημείο μου είναι πιο στενό. Αν οι εξετάσεις από μόνες τους έκαναν τους μαθητές να μαθαίνουν, τα πιο εξεταστικοκεντρικά συστήματα θα ήταν στην κορυφή. Δεν είναι.

Πειθαρχία δεν σημαίνει φόβος

Το σχολείο μου έμαθε πειθαρχία: να τελειώνω πράγματα που δεν μου αρέσουν. Αυτό μετράει, και οι εξετάσεις είναι κομμάτι του. Αλλά η πειθαρχία και ο φόβος της αποτυχίας είναι δύο διαφορετικά πράγματα.

Ο μαθητής που ανοίγει το βιβλίο μόνο επειδή έρχεται διαγώνισμα μαθαίνει πώς να περνάει διαγωνίσματα. Αυτός που θέλει να καταλάβει είναι που αργότερα φτιάχνει κάτι, εφευρίσκει κάτι, διορθώνει κάτι.

Και τώρα;

Δεν πρόκειται για έναν καθηγητή. Είναι ένας τρόπος σκέψης που πολλοί από εμάς στην Ελλάδα μεγαλώσαμε με αυτόν: χωρίς πίεση, κανείς δεν δουλεύει. Όσο το πιστεύουμε αυτό, το σχολείο θα μένει στον φόβο της αποτυχίας και όχι στη μάθηση, και γι' αυτό δεν θα προχωρήσουμε πραγματικά μπροστά.

Οπότε η ερώτησή μου είναι: αν αύριο δεν υπήρχαν εξετάσεις, θα διάβαζες ακόμα;

Πηγές: OECD PISA 2025 (country notes Ελλάδας και Σουηδίας), OECD PISA 2022 Creative Thinking (Ελλάδα), WIPO Global Innovation Index 2025, SDSN Sustainable Development Report 2025 και Europe Sustainable Development Report 2025.Πρόσφατα στο μάθημα της χημείας, κάποιος είπε ότι το μάθημα ήταν χαλαρό. Ένας συμμαθητής απάντησε «Ναι, έτσι μου αρέσει» και πρόσθεσε «Ε, να μην είχαμε και εξετάσεις όμως». Ο καθηγητής γέλασε και είπε «Ναι, για να τεμπελιάζετε όλη μέρα».

Αυτή την ιδέα την ακούω σε όλη μου τη ζωή στην Ελλάδα: αν βγάλεις τις εξετάσεις, οι μαθητές σταματούν να μαθαίνουν. Δεν μου φάνηκε ποτέ σωστή, οπότε κοίταξα τα νούμερα.